Uitvoer van Spreidingswet in Scherpenzeel

Het college heeft een voorkeursrichting uitgesproken over de uitvoering van de Spreidingswet in Scherpenzeel. Dit houdt in dat wordt onderzocht of er in Scherpenzeel 100 tot 120 asielzoekers kunnen worden opgevangen. 

Het college realiseert zich dat het thema asielopvang leeft in de Scherpenzeelse samenleving en verschillende reacties oproept. Daarom gaan we inwoners de mogelijkheid geven om mee te praten over de mogelijke locatie en komt er ruimte om aanvullende voorwaarden mee te geven. Om de participatie goed te kunnen voorbereiden streven wij naar een start van het traject begin volgend jaar.

Grotendeels hetzelfde plan, nog geen locatie

Wethouder Aart van de Peut: “Het Scherpenzeelse aanbod om plek te bieden aan ontheemden is grotendeels gelijk aan het opvangplan van eind 2024. De belangrijkste wijziging ten aanzien van het vorige plan is dat we op dit moment nog geen locatie bepalen. We gaan dit samen met onze inwoners onderzoeken. Waar zijn er mogelijkheden en waar niet? En op welke locatie is het mogelijk om te voldoen aan voorwaarden die we gaan opnemen in het nog op te stellen veiligheidsplan? Over deze onderwerpen gaan we met onze inwoners in gesprek tijdens het komende participatietraject.”

Wettelijke taak van de gemeente

Gemeenten hebben op grond van de Spreidingswet de wettelijke taak om opvangplekken voor asielzoekers te realiseren. Als gemeenten zelf geen invulling geven aan deze wet, kan het Rijk uiteindelijk besluiten hoe en waar opvang wordt georganiseerd. Om te voorkomen dat Scherpenzeel de regie kwijtraakt, gaat het college onderzoeken hoe en waar de opvang in onze gemeente een plek kan krijgen.

Plussen en minnen

Van de Peut: “Het college heeft deze voorkeursrichting niet zomaar gekozen. We hebben eerst mogelijke scenario’s uitgewerkt en daarvan de plussen en de minnen beoordeeld. Op basis daarvan hebben we ons besluit genomen. Dit voorkeursscenario gaan we samen met onze inwoners verder uitwerken.”

De uitkomst van het participatietraject is onderdeel van de gesprekken met het COA. Dit zijn gesprekken over onder andere de inrichting van de opvangvoorziening en omgeving, financiële gevolgen, juridische randvoorwaarden en veiligheid.

Waarop is dit besluit gebaseerd?

Scherpenzeel heeft mogelijkheden onderzocht om samen met de regiogemeentes tot een uitvoerbaar en verantwoord plan te komen. Daarvoor zijn vier mogelijkheden (scenario’s) beoordeeld door het college. Het college heeft besloten één scenario verder te onderzoeken. 

Er wordt in dit scenario voldaan aan de wettelijke verplichtingen uit de Spreidingswet, de opvangoplossing is toekomstbestendig, het biedt kansen voor woningen voor onze inwoners na afloop van de opvangtermijn, het COA zet zich in voor professionele begeleiding en beheer en de belasting voor de gemeentelijke organisatie op langere termijn blijft beheersbaar.

Conclusie

Elk scenario heeft voor- en nadelen. Het college heeft de informatie zorgvuldig afgewogen en heeft de keuze gemaakt voor scenario 3: opvang van 100 tot 120 asielzoekers. In dat scenario lopen we financieel geen risico en wordt de opvang volledig verzorgd door het COA.

Wethouder Aart van de Peut: “Door aan te bieden meer mensen op te vangen dan onze wettelijke opgave, neemt het COA ons heel veel werk uit handen. Anders moeten we dit als gemeente volledig zelf verzorgen en daar zijn wij simpelweg te klein voor.
We erkennen de gevoeligheid van dit besluit binnen ons dorp. Daarnaast is het onze plicht om uitvoer te geven aan de Spreidingswet. Dit gaat samen op en sluit elkaar niet uit. Ik heb er vertrouwen in dat Scherpenzeel aan ontheemden een plek gunt.”

De opgestelde en beoordeelde scenario’s voor asielopvang in Scherpenzeel

Scenario 1: Regionale uitruilafspraken

Scherpenzeel zorgt zelf niet voor asielopvang binnen de gemeentegrenzen en maakt bestuurlijke afspraken met een regiogemeente. Een andere gemeente in de regio neemt bijvoorbeeld een groter deel van de asielopvang voor haar rekening, terwijl Scherpenzeel meer Oekraïense ontheemden opvangt dan de eigen opgave.

Voordelen 

  • Minder maatschappelijke onrust verwacht rondom een opvanglocatie.
  • Kans op breder maatschappelijk draagvlak.

Nadelen 

  • Sterke afhankelijkheid van medewerking van andere gemeenten.
  • Onzekerheid over de financiële vergoeding in de nabije toekomst.
  • Geen structurele oplossing. Want de regionale bereidheid voor een uitwisseling kan wijzigen. En over 2 jaar krijgen de gemeentes waarschijnlijk weer een opgave voor asielzoekers en moet er mogelijk alsnog een AZC-locatie komen.
  • Er is extra inzet nodig voor begeleiding van een grotere groep Oekraïense ontheemden. Op dit moment vraagt de organisatie van de huidige Oekraïne-opvang al veel van de benodigde gemeentelijke ondersteuning. 
  • Oekraïense ontheemden gaan waarschijnlijk op korte termijn een groter beroep doen op de Scherpenzeelse voorzieningen, zoals de al beperkte sociale woningvoorraad, Wmo, inkomensondersteuning, aanvullende uitkeringen, jeugdhulp, huisartsen en scholen. Dit komt door verandering in de wetgeving waardoor zij officieel inwoners van een gemeente worden. Dat is niet van toepassing op asielzoekers.
  • Financiële onzekerheid over Rijksvergoedingen wat betreft Oekraïne-opvang.
  • Ook bij opvang van meer Oekraïners is er een extra opvanglocatie nodig.

Scenario 2: Opvang van 59 asielzoekers

Scherpenzeel richt een opvanglocatie in voor 59 asielzoekers en voldoet hiermee precies aan de huidige wettelijke opgave. 

Voordelen

  • De gemeente voldoet aan haar wettelijke opgave vanuit de Spreidingswet. 
  • Naar de inwoners toe is dit een heldere en uitlegbare oplossing.

Nadelen

  • Het COA is niet beschikbaar voor opvanglocaties met minder dan 100 opvangplekken. De gemeente moet de opvang dan volledig zelf organiseren. Dit heeft een groot effect op de organisatie door de hoge ambtelijke inzet.
  • Verwachte maatschappelijke weerstand.
  • Het is geen toekomstbestendige duurzame oplossing. Bij een mogelijk hogere opgave in de volgende cyclus van de Spreidingswet in 2028 moet dan opnieuw de discussie gevoerd worden. 
  • Mogelijkheid tot COA- en Rijksvergoedingen zijn beperkt.
  • Kosten betreffende de ambtelijke inzet en beveiliging moeten door de gemeente zelf worden betaald.
  • Inzet op dit scenario betekent dat andere gemeentelijke taken niet kunnen worden uitgevoerd aangezien er capaciteit moet worden vrijgemaakt.

Scenario 3: Grotere opvanglocatie 

Scherpenzeel zoekt naar een opvanglocatie voor 100 tot 120 asielzoekers. Door de grotere schaal kan het COA de taken en ondersteuning op zich nemen.

Voordelen 

  • Alle kosten en de uitvoering komen voor rekening van het COA. 
  • Professionelere inrichting, beveiliging en beheer van de locatie. 
  • Kosten voor personele inzet zoals beveiliging zijn niet voor rekening van de gemeente.
  • Ondersteuning door het COA. Hierdoor minder druk op de ambtelijke organisatie. De dienstverlening naar inwoners kan doorgaan op hetzelfde niveau. 
  • Structurele oplossing voor opvangvraagstukken, er is een kleine ruimte om op te schalen indien verplicht en is daarmee toekomstbestendig.
  • Biedt mogelijkheden voor Scherpenzeel om nadere afspraken te maken over de wijze van invulling van de locatie. Dit geeft mogelijk een kans om de wooneenheden na afloop van de opvang beschikbaar te maken voor Scherpenzeelse woningzoekenden.
  • Sterke positie in regionale samenwerking, Scherpenzeel toont zich een betrouwbaar partner. 

Nadelen 

  • Grotere invloed op de leefomgeving. 
  • Meer maatschappelijke weerstand verwacht met mogelijk een zwaarder participatie- en vergunningentraject.
  • Grotere (politieke) gevoeligheid, omdat meer opvangplaatsen worden georganiseerd dan strikt gezien verplicht is. 

Scenario 4: Opvang van Alleenstaande Minderjarige Vreemdelingen (AMV)

In dit scenario draagt Scherpenzeel bij aan de regionale opgave door opvang te bieden aan circa 60 AMV'ers. Daarbij worden geen aanvullende reguliere asielzoekers opgevangen bovenop de bestaande gemeentelijke verplichtingen.

AMV'ers vormen een specifieke doelgroep. Het betreft minderjarigen zonder ouders of wettelijke verzorgers in Nederland. De opvang vraagt om een kleinschalige woonomgeving, intensieve begeleiding, onderwijsvoorzieningen en nauwe samenwerking met jeugdzorgorganisaties en onderwijsinstellingen.

Voordelen

  • Alle kosten en de uitvoering komen voor rekening van het COA.
  • Binnen onze regio bestaat momenteel geen opvangcapaciteit voor deze doelgroep, Scherpenzeel vult dit dan in voor de andere gemeenten. Dit biedt onderhandelingsruimte. 
  • Opvangvorm sluit beter aan bij de schaal van Scherpenzeel.
  •  Duidelijke afbakening van de doelgroep.
  • Waardering vanuit regio, provincie en Rijk.

Nadelen

  • Meer maatschappelijke weerstand verwacht met een zwaarder participatie- en vergunningentraject.
  • Mogelijk extra druk op lokale voorzieningen.
  • Extra kosten en inzet voor begeleiding, onderwijs en samenwerking met ketenpartners.
  • Het is onzeker in hoeverre deze opvangvorm volledig tegemoetkomt aan de reguliere asielopgave uit de Spreidingswet.