Veelgestelde vragen over opvang vluchtelingen
Spreidingswet
Wat betekent de Spreidingswet voor Scherpenzeel?
Sinds 31 januari 2024 is de Spreidingswet in werking. Gemeenten hebben nu de wettelijke taak om voor asielopvang te zorgen. Dit is een verplichte opdracht per gemeente (taakstelling). Voor Scherpenzeel is per de opgave 59 asielopvangplaatsen, waarvan 4 opvangplaatsen geschikt voor minderjarige asielzoekers (besluit in maart 2026). Deze asielplekken moeten per 1 juli 2027 beschikbaar zijn.
Kan Scherpenzeel kiezen om geen asielzoekers op te nemen?
Nee, door de Spreidingswet is iedere gemeente verplicht om asielzoekers te huisvesten.
Het weigeren van opvangen van asielzoekers of andere vluchtelingen waar we een taakstelling voor hebben, heeft gevolgen. Tot uiteindelijk het aanwijzen van een asielopvanglocatie door de minister, buiten de gemeente om.
De Minister van Asiel en Migratie houdt het toezicht op de Spreidingswet. Dit gebeurt aan de hand van een interventieladder die uit de volgende stappen bestaat:
Fase 1 Signaleren
Fase 2 Informatie opvragen en valideren
Fase 3 Actief toezicht: afspraken over acties, termijnen en vervolg
Fase 4 Vooraankondiging van juridische interventie
Fase 5 Besluit tot indeplaatsstelling met laatste termijn om alsnog zelf te voorzien
Fase 6 Sanctie indeplaatsstelling
Op grond van de huidige situatie staat onze gemeente op trede 2 van de interventieladder. Na de brief en het aankomende gesprek (zie Stand van Zaken - mei 2026) kan opschaling naar trede 3 volgen.
Kunnen we als Scherpenzeel de landelijke opgaven weigeren? Wat als we gewoon nee zeggen?
Nee, we kunnen landelijke opgaven niet weigeren. Het zijn verplichtingen. Ook willen we een betrouwbare gemeente zijn richting onze buur- en regiogemeenten. Want we pakken deze opgaven samen op.
Waarom nemen we meer dan 59 asielzoekers op (het verplichte aantal)?
Een opvanglocatie vanaf 100 asielzoekers wordt georganiseerd door het COA. Bij een kleinere opvanglocatie moet de gemeente zelf alles regelen: zorg en onderwijs en beveiliging. Het COA zorgt dan alleen voor een ambulant team voor de begeleiding. De gemeentelijke organisatie van Scherpenzeel heeft niet voldoende capaciteit en kennis om voor een aantal jaar een opvanglocatie te runnen.
Locatie en opvang
Als Scherpenzeel asielzoekers gaat opvangen, waar komt dan een AZC?
Er zijn geen locaties bekend of aangewezen voor de opvang van asielzoekers. Dit onderzoek moet nog starten.
In 2025 konden inwoners alvast meedenken over mogelijke locaties via een online vragenlijst. De resultaten zijn hier te lezen: Resultaten | Gemeentepanel Scherpenzeel - Inwonerspanel
Wat gebeurt er als Scherpenzeel asielzoekers gaat opvangen?
Asielzoekers worden opgevangen in een asielzoekerscentrum (AZC) onder leiding van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). Hier wachten zij hun procedure af. Een asielzoeker verblijft dus tijdelijk in een AZC. De uitkomst is of een verblijfsvergunning (daarmee wordt de asielzoeker een statushouder) of een afwijzing (daarna volgt terugkeer naar het land van herkomst).
Het COA is verantwoordelijk voor de dagelijkse gang van zaken in een AZC.
Wanneer gaat het AZC open?
We gaan eerst samen met inwoners mogelijke locaties in beeld brengen. Daarna volgt onderzoek over wat mogelijk is en of het voldoet aan voorwaarden die nog moeten worden opgesteld. Bij een positief besluit wordt de locatie aangeboden aan het COA. Het is dan aan het COA om de locatie verder op orde te brengen en geschikt te maken voor opvang.
Hoe werkt het in een asielzoekerscentrum (AZC)?
Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) is verantwoordelijk voor de dagelijkse gang van zaken in een AZC.
In een opvanglocatie zijn meestal woonvoorzieningen, recreatieruimtes, kantoorruimtes en sportvoorzieningen.
Bij een satelliet-locaties gaan de bewoners voor onder meer begeleiding, zorg en taallessen naar de hoofdlocatie. Hierover worden nadere afspraken gemaakt met het COA en een buurgemeente.
Binnen een AZC waar meer dan 100 personen wonen is beveiliging aanwezig. Bewoners mogen natuurlijk wel naar buiten om te sporten en winkelen etc. Na verloop van tijd - na 3 maanden - mogen asielzoekers ook gedeeltelijk werken.
Bewoners
Wie komen er wonen in een AZC-locatie? Zijn het jongeren/mannen/vrouwen? Wat is de herkomst?
Dat is afhankelijk van de aanmeldingen bij het aanmeldcentrum in Ter Apel. Vanuit daar is de verdeling over het land. Het COA gaat over de verdeling naar de AZC’s. De bewoners in een AZC wisselen want ze zijn in afwachting van een verblijfsvergunning of een uitzettingsprocedure. Daarnaast wonen er ook statushouders in een AZC omdat ze wel een verblijfsvergunning hebben maar nog geen woning hebben toegewezen. Deze woning kan overal in Nederland zijn, niet per se in Scherpenzeel.
Hoe weten we of het oprechte vluchtelingen zijn en geen gelukszoekers?
Mensen in een AZC zijn nog in het aanvraagproces voor een verblijfsvergunning. Het IND doet onderzoek en geeft op basis daarvan een verblijfsvergunning of start een uitzetprocedure.
Hoe zit het met statushouders?
Statushouders (of vergunninghouders) zijn voormalige asielzoekers met een verblijfsvergunning. Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) koppelt deze vergunninghouders via de provincie aan gemeenten. Gemeenten moeten zorgen voor passende woonruimte voor statushouders. In Scherpenzeel doen we dit samen met Woonstede.
Natuurlijk is dit een uitdagende klus gezien het beperkte aantal huurwoningen. Wij houden oog voor de leefbaarheid aangezien de sociale huurwoningen vaak in dezelfde wijken staan.
Hoe zit het met vluchtelingen uit Oekraïne?
Scherpenzeel vangt vanaf het begin van de oorlog in Oekraïne vluchtelingen uit dit land op. Onze taakstelling is om 99 personen op te vangen. Vanaf half maart 2022 vangen we 32 mensen op in de Villa (bij het gemeentehuis). Na een interne verhuizing zijn dat nu 36 mensen. En er zijn 13 flex-woningen voor 50 personen op de Tulpenhof aan de Nieuwstraat.
Kijk voor meer informatie op de pagina Oekraïne.
Veiligheid
Hoe staat het met de veiligheid bij een AZC?
Veiligheid is een belangrijk thema. Mocht er een locatie komen, dan maakt de gemeente afspraken met politie, boa’s, omwonenden en het COA. Op opvanglocaties zijn verschillende vormen van beveiliging mogelijk, zoals fysieke beveiligers, mobiele veiligheidsteams en cameratoezicht.
Bij opvanglocaties met meer dan 100 bewoners organiseert het COA meestal 24 uur per dag fysieke beveiliging. Bij locaties met minder dan 100 bewoners wordt de beveiliging anders geregeld. In dat geval moet een gemeente zelf de fysieke dag en nacht beveiliging regelen en betalen.
De veiligheid buiten het asielzoekerscentrum organiseert de gemeente. De gemeente is namelijk altijd verantwoordelijk voor de handhaving van de openbare orde en veiligheid binnen de gemeente.
Over het algemeen zorgen asielzoekers niet voor overlast. Mocht dit wel voorkomen dan is het aan de gemeente en politie om buiten het AZC te handhaven, zoals ook kan bij andere vormen van overlast.
Wie voorkomt dat kinderen/vrouwen worden lastiggevallen?
Een AZC geldt als een particulier terrein waar het COA verantwoordelijk is voor de veiligheid. Voordat het AZC bewoond gaat worden, moet duidelijk zijn hoe het COA dit gaat organiseren. De gemeente ziet erop toe dat het COA hier tijdig inzicht in biedt. Dit wordt vastgesteld in een veiligheidsplan.
Voor de veiligheid op straat worden ook nadere afspraken gemaakt. Dit gaat in overleg met COA, politie en gemeente.
Kosten en wonen
Wie betaalt de opvang van asielzoekers?
Kosten voor de opvang van asielzoekers worden vergoed door de landelijke overheid of betaalt door het COA.
Verdient de gemeente aan het opvangen van asielzoekers?
Gemeenten ontvangen 78 per dag per gevulde asielopvangplek. Daar moet huisvesting en begeleiding van betaald worden. Het COA is verantwoordelijk voor het regelen en de kosten van de gezondheidszorg asielzoekers.
Wat verdient de gemeente aan de extra opvangplekken en het AZC?
Daar verdient de gemeente niet aan. Wel worden gemaakte kosten vergoed door de landelijke overheid of betaalt door het COA.
Waarom zorgen jullie niet eerst voor woningen voor onze eigen jongeren en ouderen?
Het gemeentebestuur weet dat de druk op de woningmarkt hoog is. Daarom combineren we onze opgaves met de positie van de starters op de woningmarkt. Asielzoekers krijgen geen sociale huurwoning toegewezen maar wonen in een asielzoekerscentrum (AZC). Als ze voldoen aan de eisen die gelden voor een langer verblijf in Nederland, worden ze statushouder. Deze statushouders worden landelijk over de gemeenten verdeeld. Asielzoekers die statushouders worden, worden dus niet automatisch in de gemeente van het AZC ondergebracht. Er komen dus niet 100 extra asielzoekers permanent in Scherpenzeel wonen. Ook zijn afspraken met COA mogelijk dat een AZC-locatie met woonunits na afloop van de opvang beschikbaar komt voor de eigen inwoners.